راهآهن هرات–خواف؛ شریان نوظهور اقتصاد افغانستان
عضو شوید
راهآهن هرات–خواف، نخستین اتصال ریلی مستقیم میان افغانستان و ایران، در سالهای اخیر از یک پروژه زیربنایی به یکی از مهمترین مسیرهای ترانزیتی منطقه تبدیل شده است.
این خط آهن که از شهر خواف در ولایت خراسان رضوی ایران آغاز شده و به ایستگاه روزنک در ولایت هرات افغانستان میرسد، توانسته است در مدت کوتاه بهرهبرداری، ظرفیتهای اقتصادی قابل توجهی را برای افغانستان داشته باشد.
ایده اتصال ریلی ایران به هرات در غرب افغانستان نخستین بار در دهه ۱۹۷۰ میلادی مطرح شد، اما موانع متعدد مانع از اجرای آن شد. این طرح در اوایل دهه ۱۳۸۰ در چارچوب مذاکرات دوجانبه و اسنادی مانند قانون موافقتنامه مسیرهای حملونقل بینالمللی ایران، افغانستان و ازبکستان مجدداً مطرح شد.
هدف اصلی این پروژه، توسعه تجارت، ترانزیت و اتصال افغانستان به شبکه ریلی ایران و بندرعباس بود تا این کشور محصور در خشکی به آبهای آزاد دسترسی پیدا کند.
توافقنامهها و آغاز رسمی (۲۰۰۶–۲۰۰۷)
تفاهمنامه همکاری در سال ۱۳۸۱ (۲۰۰۲) بین دو کشور منعقد شده بود.
توافقنامه اجرای پروژه در سفر حامد کرزی به ایران در می ۲۰۰۶ امضا شد.
آغاز عملیات اجرایی: عملیات اجرایی در ۲۹ جولای ۲۰۰۶ با حضور معاونان رؤسای جمهور دو کشور در هرات آغاز شد. این پروژه تحت توافق سهجانبه ایران، افغانستان و هند در سال ۲۰۰۷ کلید خورد.
پس از وقفه مبنی بر سقوط حکومت قبلی افغانستان، نخستین قطار باری آزمایشی در می ۲۰۲۳ از ایران وارد هرات شد. در جولای ۲۰۲۳، حملونقل تجاری از طریق این خط بهطور رسمی آغاز شد و مسیر تجاری بزرگی بین افغانستان و اروپا بازگشایی گردید.
در سال ۲۰۲۴، مقامات دو طرف توافق کردند که در سال ۲۰۲۶ حدود ۱.۵ میلیون تن کالا از طریق این خطآهن جابهجا شود. همچنین در دسمبر ۲۰۲۴، نخستین محموله ریلی ترانزیتی چین از طریق ایران به هرات رسید.
در اکتوبر ۲۰۲۵، امارت اسلامی افغانستان، ایران و ترکیه توافق کردند که طرح راهآهن هرات–مزارشریف را با همکاری مشترک اجرا کنند.
فاز نخست قطعه چهارم (۴۳ کیلومتر) راهآهن هرات-خواف در سپتمبر ۲۰۲۶ با هزینه حدود ۵۸ میلیون دالر به بهرهبرداری رسید.
فاز دوم قطعه چهارم (۴۷.۳ کیلومتر) تا شهرک صنعتی هرات زیر کار است و حدود ۲۰ کیلومتر این مسیر هموارسازی شده است.
جهش تجاری و افزایش حجم مبادلات
دادههای آماری حکایت از رشد چشمگیر مبادلات تجاری از طریق این مسیر ریلی دارد. حجم واردات از طریق راهآهن خواف–هرات نسبت به سال قبل پنج برابر افزایش یافته است. در طول نه ماه، حدود ۴۰۰ هزار تن کالا از اروپا، آسیا و سایر مناطق از طریق این خط آهن به افغانستان منتقل شده است. همچنین حجم کالای صادراتی و ترانزیتی حملشده از این مسیر از ابتدای سال از مرز نیم میلیون تن گذشته که نسبت به سال قبل ده برابر رشد را نشان میدهد.
چشمانداز بلندمدت و پروژههای مکمل
آینده راهآهن هرات–خواف تنها به این خط محدود نمیشود. پروژههای مکملی در دست اجرا یا برنامهریزی است که میتواند تأثیر اقتصادی این مسیر را چند برابر کند. پروژه راهآهن هرات–مزارشریف به عنوان امتداد مسیر خواف–هرات، قرار است این خط را به شبکه ریلی آسیای میانه و چین متصل کند.
این پروژه که هزینه آن حدود ۷۸۰ میلیون دالر برآورد شده، بخش کلیدی کریدور ریلی پنج ملت با طول تقریبی ۲۱۰۰ کیلومتر خواهد بود که تا کاشغر در چین امتداد مییابد.
طبق گزارشها، افغانستان در حال طراحی ۱۵۳۷ کیلومتر خط آهن در امتداد پنج مسیر اصلی است. کارشناسان معتقدند تحقق این طرح با کاهش هزینههای انتقال کالا و رونق بازرگانی، میتواند جایگاه اقتصادی افغانستان را تغییر دهد؛ هرچند دستیابی به این هدف مستلزم استمرار همکاریهای منطقهای و تأمین منابع مالی پایدار است.
راهآهن هرات–خواف نمونهای موفق از همکاری اقتصادی منطقهای است که توانسته است در مدت کوتاه، اثرات مثبت خود را بر اقتصاد افغانستان نشان دهد. از افزایش چند برابری حجم مبادلات تجاری و کاهش هزینههای حملونقل گرفته تا اشتغالزایی و تقویت جایگاه ترانزیتی کشور، این مسیر ریلی به یکی از ارکان مهم رشد اقتصادی افغانستان تبدیل شده است.
