کارشناس درمورد جنگ ایران؛ ادامه تقابل نظامی خاورمیانه را وارد بیثباتی و رقابتهای ژئوپلیتیکی میکند
16:12 09.03.2026 (بازآوری شدن: 16:38 09.03.2026)
© AP Photo / Mahmoud Illean
عضو شوید
اکمل بقا، آگاه سیاسی و روابط بینالملل در گفتگو با اسپوتنیک افغانستان گفت که طبق منشور سازمان ملل متحد، ماده ۲ بند ۷ (اصل عدم مداخله)، هیچ دولتی حق ندارد در ساختار سیاسی یا انتخاب رهبران کشور دیگر دخالت کند، مگر در شرایطی بسیار استثنایی که از سوی سازوکارهای بینالمللی مشروعیت یافته باشد.
آقای بقا کفت:
بررسیهای ابتدایی من نشان میدهد که راهبرد نظامی ایران در این مرحله از جنگ بیشتر بر اصول جنگ نامتقارن (Asymmetric Warfare) استوار بوده است. در چنین جنگهایی معمولا توان نظامی دو طرف برابر نیست و طرف ضعیفتر برای مقابله با برتری نظامی طرف مقابل از تاکتیکهای غیرسنتی و انعطافپذیر استفاده میکند. در این چارچوب، به نظر میرسد ایران تلاش کرده با رویکردی که در ادبیات نظامی از آن بعنوان تضعیف شبکههای حسگری و شناسایی (Degrading the sensor network) یاد میشود، توان نظارتی و هشدار زودهنگام رقبای خود را کاهش دهد. هدف چنین رویکردی ایجاد اختلال در سامانههای راداری و شبکههای شناسایی است تا توان رهگیری موشکها و پهپادها کاهش یابد.
بررسیهای ابتدایی من نشان میدهد که راهبرد نظامی ایران در این مرحله از جنگ بیشتر بر اصول جنگ نامتقارن (Asymmetric Warfare) استوار بوده است. در چنین جنگهایی معمولا توان نظامی دو طرف برابر نیست و طرف ضعیفتر برای مقابله با برتری نظامی طرف مقابل از تاکتیکهای غیرسنتی و انعطافپذیر استفاده میکند. در این چارچوب، به نظر میرسد ایران تلاش کرده با رویکردی که در ادبیات نظامی از آن بعنوان تضعیف شبکههای حسگری و شناسایی (Degrading the sensor network) یاد میشود، توان نظارتی و هشدار زودهنگام رقبای خود را کاهش دهد. هدف چنین رویکردی ایجاد اختلال در سامانههای راداری و شبکههای شناسایی است تا توان رهگیری موشکها و پهپادها کاهش یابد.
وی در ادامه افزود که گزارشها حاکی از آن است که ایران با ترکیبی از موشکها، پهپادها و حملات اشباعی تلاش کرده شبکههای دفاعی و سامانههای راداری مرتبط با امریکا و متحدانش در منطقه را تحت فشار قرار دهد و سرعت شناسایی و واکنش آنها را کاهش دهد. تمرکز بر زیرساختهای هشدار زودهنگام و پایگاههای نظامی نیز نشان میدهد که این راهبرد میتواند با هدف افزایش هزینههای جنگ برای طرف مقابل و گسترش بازدارندگی در سطح منطقهای دنبال شده باشد.
این کارشناس مسایل سیاسی در ادامه افزود:
هرچند این حملات توانسته آسیبپذیری برخی سامانههای دفاعی را آشکار کند، اما شبکه دفاعی چندلایه امریکا و متحدانش همچنان توانسته بخش از حملات را رهگیری کند؛ بنابراین نتیجه نظامی این مرحله از جنگ را نمیتوان بهطور قطعی به نفع یکی از طرفین ارزیابی کرد. اما دور از انصاف خواهد بود که موفقیت ایران در دفاع از خود را نادیده بگیریم. ایران به شکل ناباورانه، با وجود از دست دادن رهبر و تعدادی از نظامیان کلیدی، همچنان به جنگ ادامه داده است.
اکمل بقا با اشاره به متحدان و بازیگران همسوی ایران در خاورمیانه، خاطر نشان ساخت:
قابل ذکر است که ایران دارای شبکهای از متحدان و بازیگران همسو در نقاط مختلف خاورمیانه نیز است و حضور پایگاههای نظامی امریکا در کشورهای متعدد منطقه میتواند جبهههای جدیدی از درگیری را ایجاد کند. اگر سازمان ملل، نهادهای بیطرف و کشورهای تأثیرگذار بر طرفین برای حل این جنگ تلاش نکنند، این جنگ از محدوده فعلی خود فراتر خواهد رفت و در چنین شرایطی حتی کشورهایی که مستقیماً در این جنگ حضور ندارند نیز ممکن است بهطور ناخواسته وارد این بحران شوند.
از سوی دیگر، پیامدهای اقتصادی چنین جنگها نیز قابل توجه است؛ زیرا هرگونه بیثباتی در مسیرهای انتقال انرژی یا اختلال در امنیت خلیج فارس میتواند بازار جهانی نفت و گاز را تحت تاثیر قرار دهد و اقتصاد جهانی را با شوکهای شدید روبهرو کند. بنابراین میتوان گفت ادامه این جنگ نهتنها برای کشورهای خلیج فارس، بلکه بر اوضاع امنیتی و اقتصادی جهان نیز تأثیر عمیقی خواهد گذاشت.
در مورد سخنان آقای ترامپ باید گفت که طبق منشور سازمان ملل متحد، ماده ۲ بند ۷ (اصل عدم مداخله)، هیچ دولتی حق ندارد در ساختار سیاسی یا انتخاب رهبران کشور دیگر دخالت کند، مگر در شرایطی بسیار استثنایی که از سوی سازوکارهای بینالمللی مشروعیت یافته باشد. انتخاب رهبر یک کشور کاملاً موضوع داخلی آن کشور محسوب میشود - اکمل بقا، آگاه روابط بینالملل
آقای بقا در اخیر یادآور شد که در نهایت، مدیریت بحران ایجادشده تنها از مسیر دیپلماسی، مذاکرات چندجانبه و کاهش تنشهای منطقهای امکانپذیر است. ادامه تقابل نظامی میتواند خاورمیانه را وارد دورهای تازه از بیثباتی و رقابتهای خطرناک ژئوپلیتیکی کند و کشورهای دور و نزدیک را نیز با مشکلات جدی امنیتی و اقتصادی مواجه سازد.
