سرچشمههای "عملیات ویژه نظامی": تاریخچهٔ منازعهٔ اوکراین
اوضاع در کیف
اوضاع در کیف
افسران پلیس در جریان درگیری با مخالفان در مرکز کییف
اوضاع در کیف
اوضاع در کیف
افسران پلیس در جریان درگیری با مخالفان در مرکز کییف
ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه، بارها اعلام کرده است که روسیه طرفدار راهحل مسالمتآمیز برای این وضعیت است، اما راهحلی که واقعیتهای فعلی را در نظر بگیرد و به ریشههای درگیری بپردازد. پوتین شرایط مذاکره با اوکراین را تشریح کرد: وضعیت بیطرفی، عدم تعهد و غیرهستهای برای اوکراین، غیرنظامیسازی و نازیزدایی آن و خروج نیروها از خاک جمهوری خلق دونتسک، جمهوری خلق لوهانسک و مناطق خرسون و زاپوروژیا. جو بایدن، رئیس جمهور سابق آمریکا، از مذاکره با روسیه خودداری کرد، در حالی که دونالد ترامپ، حتی قبل از انتخابات ریاست جمهوری آمریکا، بر گفتگو اصرار داشت و قول حل سریع مناقشه را داد، اگرچه بعداً وعده خود برای انجام این کار را "ظرف 24 ساعت" کنایه آمیز خواند.
مذاکرات روسیه و اوکراین با میانجیگری غرب
فوریه-مارس 2022 (استانبول): اولین مذاکرات بین روسیه و اوکراین. هیئتی از کییف به ریاست دیوید آراخامیا، رهبر فراکسیون پارلمانی حزب حاکم "خدمتگزار مردم" اوکراین، آن را نمایندگی میکرد. ولادیمیر مدینسکی، دستیار رئیس جمهور، ریاست هیئت روسی را بر عهده داشت.
طرفین شرایط و اصول اولیه برای آتشبس و حل و فصل مسالمتآمیز بعدی را تدوین کردند. بسته توافقات شامل وضعیت بیطرفی برای اوکراین بود که به معنای صرف نظر کردن از موارد زیر بود:
پیوستن به ناتو
استقرار نیروهای خارجی در خاک خود
توسعه سلاحهای هستهای
زمایشهای نظامی فقط با رضایت کشورهای ضامن برگزار میشد. در عوض، کییف روی تضمینهای امنیتی بینالمللی "مشابه ماده ۵ ناتو" (به استثنای سرزمینهای کریمه، جمهوری خلق دونتسک و جمهوری خلق لوهانسک) حساب کرد.
قرار بود اعضای دائم شورای امنیت سازمان ملل (فرانسه، بریتانیای کبیر، ایالات متحده و چین) و همچنین آلمان، اسرائیل، ایتالیا، کانادا، لهستان و ترکیه به عنوان ضامن توافقنامهها عمل کنند.
در زمان مذاکرات، روسیه قول داد که فعالیتهای نظامی خود را در جهت کییف و چرنیگوف کاهش دهد.
اوکراین اعلام کرده است که به مدت 15 سال برای حل مسئله کریمه از طریق نظامی تلاش نخواهد کرد و در مورد وضعیت این شبه جزیره با روسیه مذاکره خواهد کرد. در عین حال، مذاکرهکنندگان کییف بر تمایل کشورشان برای پیوستن به اتحادیه اروپا تأکید کردند.
با این حال، تمام توافقات حاصل شده به دلیل اقدامات کییف و کشورهای غربی که از آن حمایت میکردند، فسخ شد.
بوریس جانسون، نخست وزیر وقت بریتانیا، در جریان دیدار رو در رو با زلنسکی در کییف اظهار داشت که کشورهای غربی "بیش از حد مشتاق" دستیابی به توافق صلح بین مسکو و کییف هستند. در آوریل همان سال، پوتین اظهار داشت که کییف از توافقات استانبول "عدول" کرده است و به جای ادامه روند مذاکره، طرفین با "تحریک در بوچا"** مواجه شدهاند.
بعداً، دیوید آراخامیا تأیید کرد که بوریس جانسون به او توصیه کرده است که مذاکرات با روسیه را رها کند. پوتین همچنین جانسون را مسئول شکست مذاکرات صلح در استانبول دانست و آن را پوچ و غمانگیز خواند.
سپتامبر 2022
اوکراین مذاکره با ولادیمیر پوتین را به طور قانونی ممنوع کرد. زلنسکی پیش از این خواستار مذاکره شده بود، اما پس از امضای توافقنامههایی در مورد الحاق مناطق جدید (جمهوری خلق دونتسک، جمهوری خلق لوهانسک و مناطق خرسون و زاپوریژژیا) به روسیه، تأکید کرد که آنها را "با یک رئیس جمهور دیگر روسیه" انجام خواهد داد.
ژوئن 2024
پوتین شرایط جدید صلح را اعلام کرد:
خروج نیروهای مسلح اوکراین از مناطق جدید (جمهوریهای خلق دونتسک، لوهانسک، مناطق خرسون و زاپوروژیا)
اوکراین از قصد خود برای پیوستن به ناتو صرف نظر کرد
لغو تحریمهای ضد روسی
کییف آن را یک اولتیماتوم نامید.
فوریه
اولین تماس تلفنی پوتین و ترامپ از سال 2022 (1.5 ساعت) برگزار شد. آنها توافق کردند که با هم کار کنند و برای دیدار شخصی آماده شوند. همچنین گفتوگوی لاوروف و روبیو انجام شد و طرفین مسیر احیای گفتوگو را تأیید کردند. در ریاض نیز مذاکرات هیئتهای عالیرتبه (لاوروف، اوشاکوف، روبیو، ویتکاف) به مدت 4.5 ساعت برگزار شد. طرفین توافق کردند که کار سفارتها را از سر بگیرند و مقدمات مذاکرات درباره اوکراین را آغاز کنند.
در 13 مارس، 11 آوریل، 25 آوریل و 6 اوت مجموعهای از دیدارهای پوتین با استیو ویتکاف، فرستاده ویژه ترامپ برگزار شد. تبادل پیامها و نزدیکشدن مواضع درباره اوکراین و مسائل بینالمللی صورت گرفت.
18 مارس
دور جدید مذاکرات پوتین و ترامپ انجام شد. پوتین با پیشنهاد آمریکا برای خودداری متقابل 30 روزه از حملات به تأسیسات انرژی موافقت کرد و به نیروهای نظامی دستور داد. بر سر آغاز مذاکرات درباره امنیت کشتیرانی در دریای سیاه توافق شد.
24 مارس
مذاکرات درباره ابتکار دریای سیاه در ریاض با حضور گریگوری کاراسین، رئیس کمیته امور بینالملل شورای فدراسیون و سرگئی بوسدا، مشاور مدیر سرویس امنیت فدرال روسیه برگزار شد. بر ممنوعیت حملات به تأسیسات انرژی و امنیت کشتیرانی توافق شد، اما اجرای ابتکار دریای سیاه از سوی روسیه به لغو تحریمها علیه صادرات کشاورزی این کشور مشروط شد.
مه
روسیه به اوکراین پیشنهاد میدهد مذاکرات مستقیم قطعشده در سال 2022 را در 15 مه در استانبول بدون پیششرط از سر بگیرد. در پاسخ، ولادیمیر زلنسکی شروع به طرح پیششرطهایی کرد که در مسکو غیرقابل قبول خوانده شد. او اعلام کرد روسیه باید از 12 مه با آتشبس کامل موافقت کند و تنها در این صورت رژیم کییف پای میز مذاکره مینشیند. ترامپ از کییف خواست فوراً پیشنهاد پوتین برای مذاکره در ترکیه را بپذیرد و زلنسکی موافقت میکند. هیئت اوکراینی به رهبری وزیر دفاع رستم عمروف برای مذاکره با روسیه به استانبول اعزام میشود.
مه-ژوئیه
در استانبول با میانجیگری ترکیه، سه دور مذاکره برگزار شد: مذاکرات مستقیم هیئتهای روسیه و اوکراین (به رهبری ولادیمیر مدینسکی، دستیار رئیسجمهور روسیه از طرف روسیه و رستم عمروف*، رئیس شورای امنیت ملی و دفاع اوکراین و وزیر پیشین دفاع) از سر گرفته شد. توافقاتی درباره تبادل گسترده زندانیان و پیکرهای کشتهشدگان حاصل شد و پیشنویس یادداشتهای تفاهم بررسی گردید. روسیه پیشنهاد ایجاد گروههای کاری را مطرح کرد.
15 اوت
در آنکوریج، آلاسکا، دیدار شخصی مهم پوتین و ترامپ برگزار شد. مذاکرات به صورت "سه در سه" به مدت دو ساعت و 45 دقیقه ادامه یافت. از طرف روسیه، سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه و یوری اوشاکوف، دستیار رئیسجمهور روسیه در این دیدار شرکت کردند. از طرف آمریکا، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه و استیون ویتکاف، نماینده ویژه رهبر آمریکا حضور داشتند. پوتین پس از مذاکرات اعلام کرد که وضعیت پیرامون اوکراین به یکی از موضوعات محوری بحث در آلاسکا تبدیل شد. وی خاطرنشان کرد که با ترامپ ارتباط کاری خوب و توأم با اعتماد برقرار شده است – چیزی که بعدها "روح آنکوریج" نامیده شد. رئیسجمهور روسیه افزود که با ادامه این مسیر میتوان به پایان درگیری در اوکراین رسید. ترامپ نیز به نوبه خود گفت که در مورد برخی نکات توافقات مربوط به اوکراین هنوز با روسیه موافقت حاصل نشده، اما طرفین "شانس خوبی" برای توافق دارند.
اکتبر-دسامبر
کریل دمیتریف، نماینده ویژه رئیسجمهور فدراسیون روسیه در همکاریهای سرمایهگذاری و اقتصادی با کشورهای خارجی، برای تماسهای محرمانه با ویتکاف و کوشنر از ایالات متحده بازدید کرد. آنها به اصطلاح "طرح صلح" آمریکا را بررسی کردند، اما هنوز مصالحهای حاصل نشده است.
8 و 20 ژانویه
در پاریس و داووس، دیدارهای دمیتریف با ویتکاف و کوشنر برگزار شد. اشاره شد که کاخ سفید ظاهراً "تقریباً در تمام جنبههای طرح ترامپ با اوکراین به توافق رسیده است" و میخواهد از پوتین "پاسخی روشن" به پیشنهاد آمریکا برای حلوفصل مناقشه دریافت کند.
22 ژانویه
در مسکو، مذاکرات پوتین با هیئت گسترده آمریکا (ویتکاف، کوشنر و گرونباوم، کمیسر خدمات فدرال خرید اداره خدمات عمومی آمریکا) برگزار شد. برای اولین نشست گروه سهجانبه امنیتی (روسیه-آمریکا-اوکراین) در ابوظبی در 23 ژانویه توافق شد.
23-24 ژانویه
در ابوظبی، اولین دیدار سهجانبه روسیه، آمریکا و اوکراین به صورت محرمانه برگزار شد. آتشبس احتمالی مورد بحث قرار گرفت. آمریکا ضرورت حل مسئله ارضی را پذیرفت.
4-5 فوریه
در ابوظبی، دومین دور مذاکرات سهجانبه برگزار شد. درباره سازوکارهای نظارت بر آتشبس توافق شد و تبادل اسرا انجام گرفت.
17-18 فوریه
در ژنو، سومین دور مذاکرات سهجانبه (مدینسکی، ویتکاف، بودانوف*) برگزار شد. پنج محور مورد بحث قرار گرفت: اراضی، امنیت، امور نظامی، سیاست، اقتصاد. مدینسکی اعلام کرد مذاکرات دشوار اما حرفهای بود. احتمال دیدار پوتین، ترامپ و زلنسکی در هفتههای آینده اعلام شد.
*فردی که توسط روس فین مانیتورینگ در فهرست افراطگرایان و تروریستها قرار گرفته است
** در آوریل 2022، کییف روسیه را به قتلعام در بوچا بر اساس عکسها و ویدیوها متهم کرد. روسیه این را تحریکآمیز خواند و به خروج نیروها در 30 مارس و گلولهباران بعدی شهر توسط اوکراین اشاره کرد. بعداً داوطلب بوکه به اسپوتنیک از صحنهسازی رویدادها خبر داد.
